İnsanlık Değerlerimize Ne Oluyor?

İnsanlık nasıl bir çıkmazın içinde? Bu çıkmazdan nasıl kurtulabilir? İnsanlığımızı ve insanî değerlerimizi nasıl yeniden kazanabiliriz? Merhamet, vicdan, adalet ve sorumluluk duygusunu tekrar nasıl hayatımızın merkezine alabilir; yaratılış gayemizin idrakine nasıl yeniden ulaşabiliriz?

Bugün insanlık, bu suallerin gölgesinde derin bir imtihandan geçmektedir. Bir yanda bilim, teknoloji, iletişim ve üretim imkânları baş döndürücü bir hızla ilerlerken; diğer yanda merhamet, vicdan, adalet, sorumluluk ve insan onuruna saygı gibi temel değerlerin giderek zayıfladığına şahit oluyoruz. Oysa insanı gerçek anlamda ileriye taşıyan yalnızca sahip olduğu teknik imkânlar değildir. Bilim insanlarının da sıkça ifade ettiği gibi, teknolojik ilerleme tek başına insanlığı ileriye taşıyamaz. Asıl mesele, bu ilerlemeyi insanî değerlerle, ahlaki sorumlulukla, vicdanla ve adalet duygusuyla birlikte yürütebilmektir.

Bu noktada Türk-İslam düşüncesinin büyük isimlerinden Yunus Emre’nin insanı merkeze alan hikmetli bakışı bize önemli bir ölçü sunar. Yunus Emre’nin anlayışında insan, sadece bedenden ibaret bir varlık değil; yaratılış gayesi olan, sorumluluk taşıyan, gönül dünyasıyla değer kazanan bir emanettir. Onun düşüncesinde insanı sevmek, yaratılmışa hürmet etmek ve gönül kırmamaya dikkat etmek, medeniyetin en temel ahlaki ölçülerindendir. Bu anlayış bize şunu hatırlatır: Bir toplumun gerçek gelişmişliği yalnızca ekonomik gücüyle, teknolojisiyle veya askeri imkânlarıyla ölçülemez. Asıl ölçü; mazluma nasıl davrandığı, zayıfı nasıl koruduğu, çocuğun gözyaşı karşısında ne kadar sarsıldığı ve zulüm karşısında ne kadar onurlu durabildiğidir.

Bugün Filistin’de, Gazze’de yaşananlar insanlık vicdanının önünde ağır bir imtihan olarak durmaktadır. Masum çocukların, kadınların, yaşlıların ve savunmasız insanların hedef alındığı bir ortamda insanlık onurundan nasıl söz edilebilir? İsrail’in sürdürdüğü zulüm karşısında dünyanın birçok yerinde yükselen tepkiler, aslında insanlığın vicdanının tamamen ölmediğini göstermektedir. Ancak bu tepkinin yalnızca sözde kalmaması, adalet ve hakkaniyet temelinde gerçek bir duruşa dönüşmesi gerekir. Çünkü zulme karşı susmak, zamanla zulmü normalleştirir; mazlumun acısını görmezden gelmek ise insanlığın kendi değerlerinden uzaklaşması demektir.

Benzer şekilde Doğu Türkistan’da Uygur Türklerine yönelik yıllardır devam eden baskılar, dinî ve kültürel özgürlüklere yönelik müdahaleler, insanlık adına görmezden gelinemeyecek ağır meselelerdir. Suriye’de Esad rejiminin kendi halkına yaşattığı acılar, Myanmar’da Arakan Müslümanlarının maruz kaldığı ağır zulümler, Yemen’de, Libya’da ve dünyanın farklı coğrafyalarında süren zulümler, insanlığın vicdan terazisini yeniden sorgulamasını zorunlu kılmaktadır. Ne acıdır ki, bu acıların önemli bir kısmı Müslüman coğrafyalarda yaşanmakta; dünya ise çoğu zaman bu dramlar karşısında seçici, gecikmiş ve yetersiz bir duyarlılık göstermektedir.

Tarih bize, insanlık değerlerine dayalı farklı bir medeniyet anlayışının mümkün olduğunu göstermektedir. Osmanlı tecrübesinde, asırlar boyunca farklı dinlere, dillere ve kültürlere mensup toplulukların kendi inançlarını, geleneklerini ve ibadetlerini yaşayabildiği geniş bir toplumsal düzen oluşmuştur. Osmanlı’nın farklı inanç ve kültürlere tanıdığı bu yaşama alanı, insanlık değerlerinin tarihte nasıl hayata geçirilebildiğini gösteren güçlü bir medeniyet numunesidir. Müslüman olmayan

toplulukların dahi bu adalet ve hoşgörü iklimi içinde güvenle yaşayabilmesi, medeniyetin yalnızca güçle değil; adaletle, merhametle ve hakka riayetle inşa edildiğini göstermektedir.

Bugün insanlığın yeniden hatırlaması gereken hakikat budur: Medeniyet sadece maddi kalkınma değildir. Medeniyet; insanın insana emanet bilinciyle bakabilmesi, mazlumun yanında durabilmesi, zalimin karşısında hakkı savunabilmesidir. İnsanlık değerlerimizi yeniden kazanmak istiyorsak, önce vicdanımızı diri tutmalı, adaleti yalnızca kendimiz için değil herkes için istemeli, merhameti zayıflık değil insan olmanın en yüksek derecesi olarak görmeliyiz.

İnsanlığın içinde bulunduğu çıkmazdan kurtuluşu, yeniden yaratılış gayesini idrak etmesinden geçmektedir. İnsan, sadece tüketen, sahip olan ve hükmeden bir varlık değildir; aynı zamanda sorumluluk taşıyan, iyiliği çoğaltmakla yükümlü olan ahlaki bir varlıktır. Bu idrak kaybolduğunda teknoloji ilerlese de insanlık geriler. Bu idrak yeniden canlandığında ise adalet, merhamet ve vicdan ye karşısında susmamaktır yeniden medeniyetin temel taşı olur.

Gerçek medeniyet işte budur: İnsanlık değerlerine bağlı kalmak, insan onurunu korumak, mazlumun sesine kulak vermek ve zulüm karşısında susmamaktır. Çünkü “İnsanlık değerlerimize ne oluyor?” sorusunun cevabı, vicdanımızı ne kadar diri tuttuğumuzda saklıdır. İnsanlığı yeniden ayağa kaldıracak olan şey; güç değil merhamet, çıkar değil adalet, sessizlik değil hakikat karşısında gösterilen onurlu duruştur.

Muhabbetle…