Bir Milletin Marşı Başka Bir Dilde Okunur Mu?

Prof.Dr. Mahmut Yardımcıoğlu

Bir Milletin Hafızası
Bazen insan gerçekten şaşırıyor!
Bir milletin bayrağını başka bir bayrakla değiştirmeyi kim teklif edebilir?
Ya da bir ülkenin milli marşını başka bir dilde okumayı normal bir fikir gibi nasıl ortaya atabilir?
Çünkü bir milletin marşı, o milletin kimliğinin ve hafızasının en güçlü sembollerinden biridir.
Milli marşlar yalnızca bir güfte ve beste değildir, bir milletin tarihinin, hafızasının ve varlık iradesinin kelimelere dönüşmüş halidir.
Türkiye için bu hafızanın en güçlü metni hiç şüphesiz İstiklâl Marşı’dır.
İstiklâl Marşı yalnızca bir şiir değildir. O, Kurtuluş Savaşı’nın içinden doğmuş bir millet iradesinin ifadesidir. Her dizesi bir mücadeleyi, her kelimesi bir tarih kesitini taşır.
Bu eseri kaleme alan Mehmet Akif Ersoy, bir şiir yazdığını değil, bir milletin bağımsızlık iradesini dile getirdiğini biliyordu. Nitekim İstiklâl Marşı için verilen para ödülünü kabul etmemesi de bu marşı bir edebiyat metninden çok daha fazlası olarak gördüğünün en açık göstergesidir.
Tam da bu nedenle zaman zaman gündeme getirilen “İstiklâl Marşı’nın Arapça okunması” meselesi basit bir tercüme tartışması değildir. Bu, milli sembollerin anlamını ve sınırlarını anlamakla veya anlamamakla hatta anlayamamakla ilgili bir meseledir.
Daha açık söylemek gerekirse; Dün bu ülke için Amerikan mandasını savunmak ne ise, bugün “İstiklâl Marşı’nı Arapça okuyalım” demek de aynı zihniyetin simetrisi olan başka bir tezahürdür.
Çünkü bağımsızlığın dili tercüme edilmez.
Bir an için tersini düşünelim.
Bu Arap ülkelerinden herhangi birisinde kendi milli marşları Türkçe okunabilir mi?
Almanya’da Alman milli marşı İngilizce söylense nasıl karşılanırdı acaba?
Fransa’da “La Marseillaise” İspanyolca okunabilir miydi misalen?
Dünyanın hiçbir ülkesinde böyle bir durum normal karşılanmaz. Çünkü milli marşın dili, o milletin kimliğinin ayrılmaz bir parçasıdır.
Araplar isterlerse bizim marşımızı kendi dillerine çevirip kendi marşları olarak kullanabilirler; bunda hiçbir sakınca yoktur. Ancak Türk milletinin marşı, Türk milletinin diliyle söylenir.

Dil ve Milli Kimlik
İstiklâl Marşı’nın ilk kelimesi “Korkma”dır. Bu kelime bir şiirin sıradan başlangıcı değildir. İşgal altındaki bir vatanın karanlığında söylenmiş bir cesaret çağrısıdır. O kelimenin anlamı yalnızca sözlükte değil, doğduğu tarihsel bağlamda saklıdır.
Bir milli marşın başka bir dile aktarılması, yalnızca kelimelerin yer değiştirmesi değildir. Çünkü bir milletin hafızasının tercüme edilmesi mümkün değildir. Çünkü tarih tercüme edilmez; yaşanır. Hafıza çevrilemez; taşınır, aktarılır nesilden nesile. Milli marşlar da bu hafızanın en yoğun sembollerinden biridir.
Nitekim Yahya Kemal Beyatlı milleti tarif ederken “dili bir olanların topluluğu”ndan söz eder. Cemil Meriç ise dili “bir milletin hafızası” olarak tanımlar. Bu yüzden dil yalnızca bir iletişim aracı değil, aynı zamanda bir tarih ve kimlik meselesidir.
Dilini kaybeden milletler, millet olma haklarını da kaybederler. Yok olmaya da mahkumdurlar ayrıca.
Türkiye yakın tarihinde ezanın Türkçe okunması gibi tartışmalar yaşamıştır. Ancak İstiklâl Marşı’nın başka bir dilde okunmasını tartışmak, bu meseleden çok farklı bir noktaya işaret eder. Çünkü ezan evrensel bir dinî çağrıdır; İstiklâl Marşı ise doğrudan doğruya Türk milletinin marşıdır.

Bağımsızlık
Bir milletin marşı, o milletin sesidir.
Milli marşların dili değiştirildiğinde ortada artık bir milli marş kalmaz.
Sadece bir melodi kalır, sadece bir güfte ve beste kalır.
Milli marş tercüme edilmez; tercüme edilen şey artık milli marş değildir.
İstiklâl Marşı’nı İstiklâl Marşı yapan şey ise melodisi değil, o dizelerin taşıdığı ruhtur.
Ve o ruhu sadece bedeline katlanmış bir millet ve o milletin evlatları anlayabilir ve hissedebilir.
Ve o ruh yalnızca bir dilde konuşur.
Türkçe.
Bir milletin marşını başka bir dilde okumayı teklif etmek, aslında farkında olmadan çok daha büyük bir soruyu ve sorunu ortaya çıkarır;
Bir millet kendi marşını kendi diliyle söylemeyecekse, o marş kimin marşıdır?
Çünkü “bir milletin marşı, başka bir dilde söylenmez.”
Nitekim Mehmet Akif’in duası da bunun içindir;
“Allah bu millete bir daha İstiklâl Marşı yazdırmasın.”