Sadaka Taşları!
Sevgili Okuyucularım,
Bugün 6 Eylül 2026 Pazar…
Sizlere hem tarihten hem de bugünden söz eden bir pazar yazısı yazacağım.
Osmanlı döneminde sadaka taşları, toplumdaki yardımlaşma ve dayanışma kültürünün en güzel örneklerinden biriydi. İhtiyaç sahibi insanların incinmeden, mahcup edilmeden yardım alabilmesini sağlayan önemli bir sosyal dayanışma uygulamasıydı.
Osmanlı'da Sadaka Taşı Nedir?
Sadaka taşları genellikle cami, mescit, tekke, çeşme, mezarlık veya mahallelerin uygun yerlerine konulan, üzerinde küçük bir oyuk bulunan taşlardı. Hayır yapmak isteyen kişi, sadakasını veya parasını bu oyuğa bırakırdı.
İhtiyaç sahibi olan kişi ise başkasının görmesine gerek kalmadan, ihtiyacı kadarını alırdı.
Böylece:
Veren, verdiğini bilmez; alan, aldığını söylemezdi.
Bu sistemin en dikkat çekici yönü, yoksulun onurunu korumasıydı. Yardım alan kişinin kim olduğu ortaya çıkmaz, yardım yapan kişi de yaptığı iyiliği gösterişe dönüştürmezdi.
Osmanlı'da yardımlaşma anlayışı yalnızca insanlarla da sınırlı değildi. Hayvanları dahi koruyan vakıflar kurulmuştu. Aç kalan hayvanların beslenmesi için kurulan vakıflar, o dönemin merhamet ve yardımlaşma anlayışının ne kadar geniş olduğunu göstermektedir.
Çok Güzel Bir Osmanlı Geleneği
Osmanlı döneminde binlerce vakıf kurulmuştu. Ancak benim bugün anlatmak istediğim konu yalnızca geçmişteki bu güzel gelenekleri hatırlatmak değil.
Sadaka Taşlarının yanında bir de binek taşı olurdu, hayvana binmek isteyen bu taşa çıkar, hayvana binerken, sadakasını da çukura koyardı kimse fark etmezdi. (Başka bir gün binek taşı yazacağım)
Ben bugün 2026 yılına dönmek istiyorum.
Sadaka taşlarının arkasındaki düşünceyi bugün için şöyle özetleyebiliriz:
“İyilik yap ama yaptığın iyiliği başkasının başına kakma; ihtiyacı olanı da yardım alırken mahcup etme.”
İşte buradan hareketle bugünün Türkiye'si için bir düşüncemi paylaşmak istiyorum.
Sosyal güvencesi olmayan; dul, yetim, öksüz, kimsesiz, 65 yaş üstünde bulunan veya çalışamayacak durumda olan vatandaşlarımız var.
Bunlara elbette devlet sahip çıkmalıdır.
Fakat burada önemli bir ayrım yapmamız gerektiğine inanıyorum:
Çalışabilecek durumda olan insana iş vermeliyiz. Çalışamayacak durumda olan insanın ise onurunu koruyarak ihtiyaçlarını karşılamalıyız.
Bunun için devletin kontrolünde, güvenilir ve şeffaf bir sistem kurulabilir. Çalışabilecek durumda olan vatandaşımıza iş imkânı sağlanmalı; çalışamayacak durumda olanlara ise devletin güvencesi altında, ihtiyaçlarını karşılayabilecekleri bir sosyal destek kartı verilebilir.
Hayır yapmak isteyen vatandaşlarımız da bu sisteme bağış yapabilir.
Böylece yardım, doğrudan kişilerin eline para vermek yerine, onurlu ve düzenli bir sosyal dayanışma sistemi içerisinde yapılmış olur.
Her İnsan İçin Bir İş Vardır
Engelli vatandaşlarımız için de aynı anlayışı taşımalıyız.
Engelli olmak, çalışmaya ve üretmeye engel değildir. Elbette herkesin yapabileceği iş farklıdır. Önemli olan insanın yeteneğine ve durumuna uygun bir iş bulabilmektir.
Bizim Çorap Holding'de Mehmet bunun en güzel örneklerinden biridir.
Mehmet, aslanlar gibi çalışıyor, çorap satıyor ve alın teriyle para kazanıyor.
Bir insanın kendi emeğiyle kazandığı paranın mutluluğu bambaşkadır.
Bir vatandaşımız Mehmet'ten bir çift çorap satın aldığında sadece bir çorap almıyor; aynı zamanda bir insanın alın terine, emeğine ve hayata tutunma mücadelesine destek oluyor.
İşte benim anlatmak istediğim budur.
Dilencilik Değil, Emek!
Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan herkesin, gücü ve imkânı ölçüsünde çalışmasını, üretmesini ve kendi emeğiyle kazanmasını sağlamalıyız.
İnsanlara sürekli yardım etmek yerine, mümkün olduğu yerde çalışarak kazanmayı öğretmeliyiz.
Çünkü insana yapılabilecek en büyük iyiliklerden biri, ona sadece balık vermek değil, balık tutabileceği imkânı sağlamaktır.
Elbette gerçekten çalışamayacak durumda olan vatandaşlarımızı da unutmayacağız.
Onların da devletin şefkatli eli altında, kimseye muhtaç ve mahcup olmadan hayatlarını sürdürmelerini sağlamalıyız.
Bir Ekmek Örneği
Yazımı basit ama üzerinde düşünülmesi gereken bir örnekle bitirmek istiyorum.
Bir hayırsever vatandaşımız ekmek, simit veya çorba dağıtıyor.
Ne güzel…
Allah hayrını kabul etsin.
Ama bugün bir ekmeğin fiyatı 15-22 TL arasındaysa, acaba o ekmeği ihtiyaç sahibi bir vatandaşa 5 TL'ye satmak, aradaki farkı hayırseverin karşılaması daha güzel olmaz mı?
Hatta gerçekten ihtiyacı olan kişiye 1 TL'ye bile satılabilir.
Böylece hayır devam ederken, ihtiyaç sahibi insan da “Ben aldım” değil, “Ben paramı verdim ve aldım” diyebilir.
Bir tarafta hayır yapan kazanır, diğer tarafta ihtiyacı olan ekmeğini alır, bir başka tarafta ise emeğiyle çalışan insan para kazanır.
Yardım var, ama mahcubiyet yok.
Hayır var, ama dilencilik yok.
Emek var, alın teri var, üretim var.
Bence sadaka taşlarının bize bugün öğretebileceği en önemli ders de budur:
İnsana yardım ederken onun onurunu da korumak…
Devletimiz sosyal yardımları güçlendirmeli, hayırsever vatandaşlarımızı bu sisteme dâhil etmeli ve çalışabilecek durumda olan herkese iş ve üretim imkânı sağlamalıdır.
Çünkü en güzel yardım, insanı başkasına muhtaç etmeden kendi ayakları üzerinde durmasını sağlamaktır.
Kalın sağlıcakla…
Bu metin Türkçe :
صدقه تاشلرى!
عزيز قارداش و اوكويجولارم،
بوگون ٦ ايلول ٢٠٢٦ پازار…
سيزلره هم تاريخدن، هم ده بوگون دن سوز ايدن بر پازار يازىسى يازاجاغم.
عثمانلى دورمندە صدقه تاشلرى، جماعتدهكى ياردملاشما و دايانشما كولتورونون ان گوزل اورنكلرىندن برى ايدى. احتياج صاحبي انسانلرين اينجلمدن، محجوب اولمدن ياردم آلابيلمهسينى ساغلايان مهم بر اجتماعى دايانشما اويگولاماسى ايدى.
عثمانلىده صدقه تاشى ندر؟
صدقه تاشلرى، عموماً جامع، مسجد، تكيه، چشمه، مزارلوق يا محلهلرين اويغون يرلرينه قونولان، اوزرنده كوچوك بر اويوك بولونان تاشلاردى.
خير ياپمق ايستين شخص، صدقهسينى يا پاراسىنى بو اويوغا قوردرى.
احتياج صاحبي اولان كيمسه ده، باشقاسىنىن گورمهسينه گرك اولمدن، احتياجى قدرينى آلردى.
بويلىجه:
ورَن، ورديگينى بيلمز؛ آلان، آلديغىنى سويليmezdi.
بو سيستمن ان ديقّت چكن يونو، فقير و احتياج صاحبي انسانين ناموس و شرفينى، يعنى اونورونو قورومسى ايدى.
ياردم آلان شخصين كيم اولدوغو اورتيا چيقمز، ياردم ياپان ده ياپديغى اييليگى گوس تريشه دونوشتورمزدى.
عثمانلىده ياردملاشما آنلاييشى يالنيز انسانلارلا محدود ده گيلدى. حيوانلارى دahi قورويان وقفلر قورولموشدۇ.
آچ قالان حيوانلارين بسلنمهسى اوچون قورولان وقفلر، او دورمين مرحمت و ياردملاشما آنلاييشينين نه قدر گنیش اولدوغونو گوس ترمكتە ايدى.
چوخ گوزل بر عثمانلى گيلنەگى
عثمانلى دورمندە بنلرجە وقف قورولموشدۇ. اما بنيم بوگون آنلاتمق ايستديگيم موضوع، يالنيز گچميشدكى بو گوزل گيلنكلرى حاتىرلاتمق ده گيل.
صدقه تاشلارينين يانيندا بر ده بينيك تاشى اولوردۇ.
حيوانە بينمك ايستين شخص، بو تاشين اوزرينه چيقر، حيوانە بينركن صدقهسينى ده اويوغا قوردردى. كيمسه اونون صدقه ورديگينى فرق اتمزدى.
(باشقه بر گون بينيك تاشينى يازاجاغم.)
بن بوگون ٢٠٢٦ سنهسينه دونمك ايستيورم.
صدقه تاشلارينين آردينداكى دوشونجهيي بوگون اوچون شويله اوزتلئيبيليريز:
«اييليك ياپ، اما ياپديغين اييليگى باشقاسنين باشينا قاكما؛ احتياجى اولانى ده ياردم آلركن محجوب اتمه.»
ايشته بورادان حركتله بوگونكى تركيه اوچون بر دوشونجهمى سيزلرله پايلاشماق ايستيورم.
سوسيال گونجهسى اولميان؛ دول، يتيم، اوكسوز، كيمسهسيز، ٦٥ ياش اوزرنده بولونان يا دا چاليشامايجاق دورومدا اولان وطن داشلاريميز وار.
بونلارا ال بتّه دولَت صاحپ چيقمليدير.
فقط بورادا مهم بر آيريم ياپماميز گركتيگينه اينانييورم:
چاليشابيلجك دورومدا اولان انسانا ايش ورمليييز. چاليشامايجاق دورومدا اولان انسانين ده اونورونو قوروياراق احتياجلارينى قارشلامليييز.
بونون اوچون دولَت كونترولونده، گونولور و شفاف بر سيستم قورولابيلير.
چاليشابيلجك دورومدا اولان وطن داشيميزا ايش ايمكاني ساغلانمالي؛ چاليشامايجاق دورومدا اولانلارا ايسه دولَت گونجهسى آلتىندا، احتياجلارينى قارشيلايابيلجكلرى بر سوسيال دستك كارت ويريلَبيلير.
خير ياپماق ايستين وطن داشلاريميز ده بو سيستمه باغيش ياپابيلير.
بويلىجه ياردم، دوغرودان كيشيلرين الينه پارا ورمك يرينه، اونورلو و دوزنلى بر سوسيال دايانشما سيستمى ايچنده ياپلميش اولور.
هر انسان ايچون بر ايش واردير
انگلى وطن داشلاريميز ايچون ده آينى آنلاييشى تاشييماليييز.
انگلى اولمق، چاليشمايا و اورتمهيه انگل ده گيلدير.
البته هر كسين ياپابيلجگى ايش فرقليدير. مهم اولان، انسانين قابلييتينه و دورومونا اويغون بر ايش بولابيلمكتير.
بيزيم چوراپ هولدينگده محمد بونون ان گوزل اورنكلريندن برىدير.
محمد، اصلانلار گيبى چاليشييور، چوراپ ساتيور و آلين تريسييله پارا قازانييور.
بر انسانين كندى امگىيله قازاندغى پارانين موتلوغو باشقادير.
بر وطن داشيميز محمددن بر جفت چوراپ ساتين آلديغندا، صادجه بر چوراپ آلمييور؛ آينى زاماندا بر انسانين آلين تريسينه، امگينه و حياتا توتونما موجادلهسينه دستك اولويور.
ايشته بنيم آنلاتمق ايستديگيم بودور.
ديلنجيلك دگيل، امك!
تركية جمهوريتى وطن داشى اولان هر كسين، گوجو و ايمكانى اولچوسونده چاليشماسيني، اورتمهسينى و كندى امگييله قازانماسيني ساغلامليييز.
انسانلارا سورهكلى ياردم اتمك يرينه، ممكن اولدوغو يرده چاليشاراق قازانمايي اورتمليييز.
چونكه انسانا ياپيلابيلجك ان بيوك اييليكلردن برى، اونا صادجه باليق ورمك ده گيل، بالق توتاجاغى ايمكانى ساغلاماقتير.
البته حقىقتن چاليشامايجاق دورومدا اولان وطن داشلاريميزى ده اونوتماييجاغيز.
اونلارين ده دولَتين شفقَتلى الي آلتىندا، كيمسهيه محتاج و محجوب اولمدن حياتلارينى سوردورمهلرينى ساغلامليييز.
بر اكْمَك اورنَگى
يازيمى بسيط اما اوزرينده دوشونولمهسى گركن بر اورنكلە بيتيرمك ايستيورم.
بر خيرسور وطن داشيميز اكْمَك، سيميت يا دا چوربا داغيتييور.
نه گوزل…
الله خيرينى قبول ايتسين.
اما بوگون بر اكْمَگين قيمتى ١٥-٢٢ ليرا آراسندايىسه، عجابه او اكْمَگي احتياج صاحبي بر وطن داشيميزا ٥ ليرايا ساتماق، آراسينداكى فرقينى خيرسورين قارشيلاماسى داها گوزل اولماز مى؟
حتّى حقىقتن احتياجى اولان كيشيه ١ ليرايا بيله ساتيلابيلير.
بويلىجه خير دوام ايدركن، احتياج صاحبي انسان ده:
«بن آلديم» دگيل، «بن پارامى ورديم و آلديم» دييبيلير.
بر طرفده خير ياپان قازانير، ديگر طرفده احتياجى اولان اكْمَگينى آلير، بر باشقه طرفده ايسه امگييله چاليشان انسان پارا قازانيور.
ياردم وار، اما محجوبلق يوق.
خير وار، اما ديلنجيلك يوق.
امك وار، آلين تريسي وار، اورتمك وار.
بنجە صدقه تاشلارينين بيزه بوگون اورتبيليجگى ان مهم درس ده بودور:
انسانا ياردم ايدركن اونون اونورونو ده قورومق…
دولَتيميز سوسيال ياردملارى گوجلنديرملي، خيرسور وطن داشلاريميزى بو سيستمه داحيل اتملي و چاليشابيلجك دورومدا اولان هر كسه ايش و اورتمه ايمكانى ساغلامليدير.
چونكه:
ان گوزل ياردم، انسانى باشقاسينا محتاج اتمدن، كندى آياغلارى اوزرنده دورماسيني ساغلاماقتير.
قالين صاغليجاقلا…
غزتهجى يازار بكر دوغان