MERHAMET MEDENİYETİNİN KAYBETMEMESİ GEREKEN DEĞERİ
Güçlü olmak başka, merhametli olmak başkadır!
İnsan, yalnızca aklıyla değil, vicdanıyla da insandır. Bir toplumu ayakta tutan sadece kanunları, kurumları, ekonomisi ve ordusu değildir. O toplumun insanına nasıl davrandığı, güçsüzünü nasıl koruduğu, yaşlısına nasıl sahip çıktığı, çocuğuna nasıl davrandığı da medeniyetinin ölçüsüdür.
Türk-İslam medeniyetinin temelinde işte bu anlayış vardır: Merhamet.
Bizim medeniyetimizde güç, ezmek için değil korumak için; makam, üstünlük taslamak için değil hizmet etmek için; söz, incitmek için değil gönül yapmak için vardır.
Orhun Kitabeleri’nden Yunus Emre’ye, Ahmet Yesevi’den Mevlânâ’ya, Hacı Bektaş Veli’den Anadolu irfanına kadar uzanan tarihî bir çizgide insanı yaşatmak, gönül kazanmak ve adaleti ayakta tutmak önemli bir ahlaki ölçü olmuştur.
Yunus Emre’nin asırlar öncesinden söylediği şu söz, aslında bütün bir medeniyet tasavvurumuzun özüdür:
“Gelin tanış olalım, işi kolay kılalım, sevelim sevilelim, dünya kimseye kalmaz.”
Bugün bu sözü yeniden hatırlamaya ihtiyacımız var.
MERHAMET, ZAYIFLIK DEĞİLDİR!
Ne yazık ki günümüzde merhameti bazen güçsüzlük, yumuşak huyluluğu acizlik, sabrı ise sessizlik olarak gören bir anlayışla karşılaşıyoruz.
Oysa merhametli olmak haksızlığa boyun eğmek değildir. Merhamet, adaletten vazgeçmek de değildir. Tam tersine, adaletin vicdanla buluşmasıdır.
Bir insanın sesini yükseltmesi onu haklı yapmaz. Makam sahibi olması ona başkalarını incitme hakkı vermez. Elindeki yetki, karşısındakinin onurunu kırma imtiyazı değildir.
Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed’in (s.a.s.) şu hadis-i şerifi bu konuda son derece açıktır:
“İnsanlara merhamet etmeyene Allah da merhamet etmez.”
Bu söz, sadece bireysel ilişkilerimize değil, aile hayatımıza, iş dünyamıza, kamu yönetimimize ve toplumsal ilişkilerimize de yön vermelidir.
AİLEDE MERHAMET, TOPLUMDA HUZUR
Bugün çocuklarımız arasında akran zorbalığı, gençler arasında öfke, iş hayatında mobbing, aile içinde tahammülsüzlük giderek daha fazla konuşuluyor.
Bunların her birinin arkasında farklı sebepler olabilir. Ancak üzerinde düşünmemiz gereken temel meselelerden biri, merhamet ve empati duygusunun zayıflamasıdır.
Çocuklarımızı yetiştirirken yalnızca başarılı olmalarını, iyi bir meslek edinmelerini, para kazanmalarını ve toplumda mevki sahibi olmalarını istemek yetmez.
Onlara insan olmayı da öğretmeliyiz.
Bir yaşlının elinden tutmayı, bir yetimin başını okşamayı, bir mazlumun yanında durmayı, kendisinden güçsüz olana el kaldırmamayı öğretmeliyiz.
Çünkü merhametli bir nesil yetiştirmek, geleceğe bırakılabilecek en büyük miraslardan biridir.
DEVLET GELENEĞİMİZDE ADALET VE MERHAMET
Türk devlet geleneğinde de adalet ve merhamet birbirinden ayrı düşünülemez.
Devletin büyüklüğü yalnızca sınırlarının genişliğiyle, ordusunun gücüyle veya hazinesinin zenginliğiyle ölçülmez. Devletin büyüklüğü, vatandaşına gösterdiği adaletle ve insanına verdiği değerle de ölçülür.
Yönetici olmak, insanlara hükmetmekten önce onların sorumluluğunu taşımaktır.
Kamu görevi bir imtiyaz değil, emanettir. Bu emaneti taşıyan herkesin vatandaşa karşı anlayışlı, adil ve hakkaniyetli olması gerekir.
Unutmamalıyız ki merhametin olmadığı yerde adalet kuru bir hükme, adaletin olmadığı yerde merhamet ise kişisel bir tercihe dönüşür.
Türk-İslam medeniyetinin bize öğrettiği, bu iki değeri birlikte yaşatmaktır.
SON SÖZ: GÖNÜL YAPMAK DA BİR MEDENİYETTİR
Diyanet İşleri Başkanlığımızın 20 Kasım 2026 tarihli cuma hutbesinde merhamet konusunun işlenmesi, üzerinde düşünülmesi gereken önemli bir toplumsal çağrıdır.
Bu çağrıyı yalnızca camide dinleyip cuma namazından sonra unutmayalım.
Evimize, iş yerimize, sokağımıza, belediyemize, okulumuza ve bütün sosyal hayatımıza taşıyalım.
Birbirimizi dinleyelim. Öfkemizi kontrol edelim. Gücümüzü başkalarını incitmek için değil, onları korumak için kullanalım.
Çünkü bizim medeniyetimizde insanı incitmek kolay, gönül yapmak ise büyük bir erdemdir.
Unutmayalım; makamlar geçer, servetler tükenir, güç el değiştirir. Fakat bir insanın gönlünde bıraktığınız iz, bazen nesiller boyunca yaşamaya devam eder.
Bizim medeniyetimizin ölçüsü, kaç kişiye hükmettiğimiz değil, kaç gönül kazandığımızdır.
Merhameti kaybeden insan, önce insanlığından; merhameti kaybeden toplum ise zamanla medeniyet iddiasından uzaklaşır.
Gelin, yeniden Yunus’un diliyle konuşalım, Hoca Ahmet Yesevi’nin irfanıyla düşünelim, Peygamber Efendimizin merhametini hayatımıza taşıyalım.
Çünkü merhamet, sadece bir duygu değil; bir ahlak, bir duruş ve bir medeniyet meselesidir.