Pozitivizm-3

Pozitivizm-3

İnsanlık dininin amentüsünü bilim yazacaktır. Bu yeni dinin kutsal formülü şöyledir. İlke olarak; aşk (amour), temel olarak düzen (ordre), amaç olarak ilerleme (progre). 8

Pozitif dogma, İnsanlık (Humanité) ın tek gerçek ve hakiki Allah olduğu düşüncesine dayanır. İnsanlık kelimesiyle kastedilen şey, bugüne kadar yaşayan insanlar değil, sadece insanlara hizmet edenlerin bütünüdür. Bu dinin ahlâk anlayışı da altruisme, başkaları için yaşamaktır. 9 Comte, toplumun sağlıklı bir şekilde ayakta kalabilmesi için ahlâkı, bir zorunluluk olarak görür. 10 Başka bir ifadeyle; toplumun bir karmaşa içinde bulunmasını ahlâkî bir disiplinin yokluğuna bağlar

Peki; böyle ilginç ve önemli görüşler ileri süren A. Comte kim? Onu biraz daha yakından tanıyalım. 1789’da Fransa’da Montpellier’de doğar. 1857’de Paris’te ölür. Babası doğduğu kasabada vergi tahsildarı, annesi koyu bir Katolikti. Babasına yazdığı bir mektup da “14 yaşımdan beri Allah’a inanmayı bıraktım” 11 diyor. Eserlerini en çok okuduğu düşünürler ise; Adam Simith, David Hume, Diderot, d’Alembert, Jeanne Jacque Rousseau, Montesquieu ve Voltaire’dir.

1817’de ünlü Sosyalist düşünür Saint Simon’la tanışır ve onun sekreteri olur. Yedi sene birlikte çalışırlar. 1825’te Caroline isimli bir kadınla, koyu bir Katolik ve kralcı olan ailesinin itirazlarına rağmen kilisede nikâh kıydırmadan evlenir. Fakat mutlu olamaz. Kavgalar ve geçimsizliklerle dolu olan bu evlilik hayatı daha sonra sona erer.

1826’da Paris’in Montmartre semtinde pozitivist düşüncelerini yaymak için özel bir dershane açtı. Burada Course de Philosophie Positive (Pozitif Felsefe Dersleri) ni verdi. Derslerinin üçüncüsünden sonra akli dengesi bozuldu. Sekiz ay hastanede kaldı. Tam iyileşmeden çıktığı için; birkaç gün sonra bir melankoli nöbetinde kendini Sen nehrine atarak intihar etmek istedi, fakat etraftan görenler tarafından kurtarıldı.

Öğrencilerinden birinin kız kardeşi olan Clotilde de Vaux ile tanıştı. Clotilde, ahlâksız kocasının ebediyen küreğe mahkûm olması ile dul kalmış, sağlıksız bir kadındı. Clotilde, Comte’u çok etkiledi. İki yıl sonra bu kadının ölmesiyle bu etki büsbütün arttı.

Dini bir ibadet duygusuyla O’nun hatıralarını yaşattı. 12   Clotilde’i, layemud (ölümsüz) kılmak istedi. Kurmak istediği İnsanlık Dininde Clotilde’i, büyük varlık saydığıinsaniyetin timsali yaptı. Ömrünün kalan kısmında her gün günde üç defa Clotilde’in hatırasına dua ediyordu. Saat 05.30’da kalkar ve bazen O’nun sağlığında oturduğu koltuğun önüne diz çöker ve 40 dakika müddetle tarih sırasına göre hatıralarını canlandırırdı. 13

Auguste Comte’un durumu; İnsan, filozof bile olsa; kafa, insan tabiatına uymayan, yerli- yersiz, absürd şeylerle doldurulursa ne hale geleceğinin tipik bir göstergesi. Bu halet-i ruhiye içerisinde; İnsanlık dinini kurduğunu söyleyen Comte, Systéme de Politik Positive adlı eserini yazar.

TÜRKİYE’YE YANSIMALARI

Pozitivist felsefenin Ülkemize yansımaları; Batıdan, özellikle de Fransızca’dan tercümeler yoluyla Yeni Osmanlılar (Jeunes Turcs), İttihad ve Terakki cemiyetleri gibi dernekler; Servet-i Fûnun, Ulum-u İktisadiye ve İçtimaiye Mecmuası gibi dergiler aracılığıyla olmuştur.

Pozitivizmin etkisinde kalan aydınlarımızın başlıcaları; Beşir Fuad, Ahmet Rıza, Salih Zeki, Ahmet Şuayb, Ziya Gökalp, Rıza Tevfik ve Hüseyin Cahit Yalçın’dır. Pozitivizmin Ülkemizdeki etkilerinin daha iyi anlaşılması için bunların bazılarının üzerinde durmak istiyorum.

BEŞİR FUAD

Beşir Fuad (1852- 1887); Gürcü Hurşid Paşanın oğludur. Tahsiline Fatih Rüştiyesinde başlar. İslâmî ilimlerle alakası yoktur. Ahmed Mithad efendiye yaptığı itirafa göre; Kur’an-ı  Fransızca tercümesinden, tefsiri Avrupa dillerinden öğrenmiştir.





Bu yazı için bir yorum yazın

Bir Cevap Yazın

74978e3b3f6e01292b82b4c8b5fff9db
Adres: Trabzon Bulvarı Borsa Caddesi Ticaret Borsası İşhanı altı no: 9/3 Merkez Kahramanmaraş Telefon: 03442212035 Faks: 0344 225 00 50 Cep Telefonu: 0542 233 89 31
Portal Teması : Wptr.Co