pozitivizm-5

pozitivizm-5

AHMET RIZA

            Ahmet Rıza, 1859’da İstanbul’da doğdu, 1930’da yine orada öldü. Kendisi doğduğu zaman “İngiliz Ali Bey” lakaplı babası sürgün, annesi ecnebi idi. Orta öğrenimini Galatasaray Sultanisinde yapan Ahmet Rıza 1884’te ziraat tahsili için Fransa’ya gönderildi.  Üç yıl sonra babasının vefatı üzerine İstanbul’a geri döndü. Bursa’da İdadi- i Mülki Mektebi Müdürü, bundan sekiz ay sonra da Ma’arif Müdürü olur.

Bu memuriyetlerden memnun olmayan Ahmet Rıza, tekrar Paris’e gitmeye karar verir. Gidişinin izinli mi, yoksa firar mı olduğu konusunda tereddütler vardır.17

1889’da Paris’e geldiğinde eski dostu M. Kirkof aracılığı ile Fransız adliyesinde tercümanlık işine başlar 18 ve aynı zamanda pozitivizmin direktörü Pierre Laffitte’le tanışır. Fakat pozitivist değerleri bundan önce benimsemiştir.

Kendisi bu durumu şöyle açıklar: “ 1889’a kadar Türkiye’de ma’arif müdürlüğü ile meşgul oldum. Bu tarihten itibaren Paris’e gelerek; çağdaş fikirler hareketini bol bol etüd etmek için görevimi bıraktım. Zaten daha önceden pozitivist doktrine tamamen bağlanmıştım. Kendisine çok şey borçlu olduğum Mösyö Pierre Laffitte’in kıymetli yardımı sayesinde bilgi sahamı genişletebildim. Böylece yavaş yavaş memleketimizde uygulanan öğretime tatbik edilebilir birtakım reform projelerini kavramaya (concevoit)  başladığını 19 söylemektedir.

Auguste Comte’un öğrencisi sayılan Ahmet Rıza’nın pozitivizmi esas alan doğrudan bir eseri yoktur. Fakat bütün eserlerinde pozitivizme bağlılığını gösteren deliller vardır. Bu bağlamda Avrupa’daki Jön Türkler hareketine faal olarak katılan Ahmet Rıza, 1895’te Jeune Turcs yayın organı olan Mechveret’i Fransızca ve Türkçe olarak yayımladı. İttihat ve Terakki komitesinin başkanlığına seçilen Ahmet Rıza, bu komitenin üyelerini etrafına toplayarak Sultan II. Abdulhamit’in şahsında Osmanlı Devletine karşı olumsuz tavrını sürdürdü.

Mechveret dergisinin 14. Sayısında, “Atrocité contre, les Chétiens” başlıklı makalesinde “bir dini değil, adalet ve İnsanlığı (l’Humanité) savunmak istedik 20demektedir. Bu durumu değerlendiren Korlaelçi, “Burada görülen İnsanlık (l’Humanité) kelimesinin büyük harfle yazılışı dikkati çekmektedir. “Pozitivizmin din anlayışı” bahsinde etraflıca belirtildiği gibi; A. Comte, bu kelimeyi Allah yerine, devamlı büyük harfle kullanmıştı. Ahmet Rıza’nın buradaki tavrının pozitivistliğinden ileri geldiği düşüncesindeyiz” 21 demektedir.

Ahmet Rıza’nın bu ve benzeri davranışlarına kızan İttihat ve Terakki üyesi bir zat, Derneğin kurucularından Dr. İbrahim Temo’ya şöyle yazar: “Ahmet Rıza Bey, ben dinsizim” dermiş. Hâşâ; o adam dinsiz değildir. Çünkü din, iman demek; bir şeye inanmış demek ki imanı vardır” 22

II. Meşrutiyetin ilanından sonra; Ahmet Rıza, Meclis- i Mebusana seçilir. Hatta başkanı olur. Bu sırada ise; açık olarak günde beş vakit namazını kılar. Bu değişiklik 1910 yılında Paris’te yayımlanan Mechroutiette dergisinde eleştirilir: “ Ahmet Rıza Bey, Frégali kadar çabuk elbise değiştirmesini bilir. İslâm’ı Paris’te reddettikten sonra, İstanbul’da da pozitivizmi reddetti” 23 denilmektedir.

Sonuç olarak Ahmet Rıza, sistematik bir düşünce ortaya koyamamış, Auguste Comte’un pozitivizmini o dönem ülkemiz problemlerine uygulamaya çalışmış, kurtuluşu bunda görmüş, denilebilir.





Bu yazı için bir yorum yazın

Bir Cevap Yazın

74978e3b3f6e01292b82b4c8b5fff9db
Adres: Trabzon Bulvarı Borsa Caddesi Ticaret Borsası İşhanı altı no: 9/3 Merkez Kahramanmaraş Telefon: 03442212035 Faks: 0344 225 00 50 Cep Telefonu: 0542 233 89 31
Portal Teması : Wptr.Co